DE ZIEL VAN BOEKEN

Nu het begrip boek zo onderhand moet worden opgezocht in een woordenboek - pardon, op internet - kan ik niet laten de lof te zingen van een uitstervend wezen: de boekenlezer. De ouderen onder ons kennen hem nog, de zonderling die liever een papieren boek in zijn handen heeft dan een e-Reader, of, godbetert, de smartphone waarop men in onherkenbaar Nederlands zijn vrienden be-twittert.

Nog dichter bij de afgrond van de extinctie staat die menselijke bezienswaardigheid: de boekenliefhebber die zich omringt met liefst oude boeken, eerste drukken als het kan, banden die geschiedenis ademen, wijsheid en wetenschap van voorbije generaties gedrukt op goed papier, soms nog niet eens opengesneden. Boeken, lang gezocht, met moeite of bij toeval verkregen, gekoesterd en gelezen. Boeken waarvan de inhoud en uiterlijk de trotse bezitter in vervoering brengt.

De blijdschap om het verkrijgen van zo'n boek is niet uit te leggen aan de twittergeneratie. Niet de snelle boodschap telt, maar het met liefde en aandacht savoureren van taal en verhaal, om het boek uiteindelijk, gelezen, in de kast te zetten naast zijn verwanten, volgens een systeem, met zorg, met liefde. Want de boekenliefhebber van deze snit leent niet uit een publieke bibliotheek. Die wil bezitten, om op elk gewenst moment terug te kunnen keren tot zijn vriend; het boek.

 Ik ken zo'n uniek exemplaar, zo'n gedreven boekminnaar. Nee, hij is nog geen 80, mocht u dat soms denken. Hij is een stuk jonger dan ik, maar hij heeft het virus ongeneeslijk te pakken.

Zijn hoge Haagse huis is van vloer tot plafond bekleed met kasten, met daarin een exquisiete verzameling banden uit de 19de en begin 20ste eeuw. 'Fluisterkasten' noemt hij ze, want de boeken hebben niet alleen hem maar ook elkaar de mooiste dingen te vertellen, 's nachts, als niemand het kan horen.

Boeken leven, en nemen hun vorige bezitters met zich mee.

Dat weet mijn vriend. Door een boek ter hand te nemen erkent hij hun geschiedenis: hij aait liefdevol over het ex libris of een opdracht van de schrijver: deze komt uit de bibliotheek van ... in deze staat de handtekening van...dit boek vond ik heel toevallig...hiervan had ik het gevoel dat ik het die dag zou vinden...

Zo heeft ieder boek zijn verhaal, en mijn vriend kent ze allemaal. Als geen ander weet hij dat oude boeken geen dode dingen zijn maar schatbewaarders van gedachten en cultuur, begonnen bij hun auteur, voortgezet in opeenvolgende eigenaars die hun inhoud hebben gesavoureerd en hebben geïntegreerd in hun levensfilosofie.

 De aanleiding voor deze bespiegeling is een artikeltje in het tijdschrift 'Paranthropology' (gratis van internet te downloaden), getiteld 'Book Hauntings'.

Schrijver Mark Valentine noemt drie 'intuïtieve' ervaringen van de ware liefhebber van het antiquarische boek.

Weten - of liever: voelen dat het boek dat je zoekt er is.

Een onverklaarbare bedrevenheid in het vinden van boeken.  

Getrokken worden naar een boek dat belangrijk blijkt te zijn.

 Valentine haalt verschillende voorbeelden aan uit de literatuur, waarin schrijvers zelf vertellen hoe ze 'dat ene boek' vonden, omdat ze 'wisten' dat er in een bepaald obscuur antiquariaat dat ene boek op ze lag te wachten.

Alsof het boek ze riep.

Dat was zeker het geval bij die verzamelaar van lang geleden die in een onordelijke boekenstal, zonder titels te lezen, onfeilbaar het juiste, zeldzame boek tevoorschijn wist te trekken. Een ander die dat probeerde vond niets waardevollers dan een boek waarvan er duizenden te koop waren.

Sommige liefhebbers 'voelen' het zeldzame boek nog voor ze het gezien hebben. Ooit kwam ik iemand tegen die met zijn handen langs de kasten van de Slegte ging, 'voelend' welk boek bij hem moest zijn.

Een ander vindt een onopvallend boekje dat hij in een opwelling aanschaft, en dat precies die informatie blijkt te bevatten waarnaar hij al jaren op zoek was.

 Het lijkt niet alleen de boekenliefhebber te zijn die actie onderneemt; ook de boeken zelf hebben de wens gevonden te worden, als de Ene Ring in Tolkiens fantasie; boeken laten zich vinden.

Legio zijn de getuigenissen van mensen die in een boekhandel 'per ongeluk' een boekje van een stapel stoten dat exact het boek blijkt te zijn wat ze nodig hebben. Het valt hen letterlijk voor de voeten.

Anderen zitten dagen, weken in een bibliotheek te studeren. Dan valt een boek open, precies op het goede moment op de goede bladzijde, bij dat stukje essentiële informatie. Kenners van het fenomeen noemen het de 'bibliotheek engel' . Onderzoekers vertrouwen erop.

Boekenliefhebbers kunnen er verhalen over vertellen. "Ik wacht gewoon af", zegt mijn vriend, "ooit komt dat boek wel naar me toe. Dan vind ik het ergens, voor de juiste prijs. Ik heb geduld. Ooit zal het gebeuren."

 De schrijver besluit zijn artikel met een eigen ervaring:

"In een vochtige vervallen schuur naast een rommelwinkel heb ik mijn hand voelen gaan naar een verbleekt zwart boekje waarvan ik de titel niet kon lezen en dat een bijna onvindbaar boek bleek te zijn over mysteries in Wales. Instinct? De ervaring van jaren rijen boeken afzoeken? Misschien. Maar ik kan alleen maar zeggen hoe het op dat moment voelde. Het voelde als een plotseling 'weten' "